محمد سعيد جانب اللهى

152

پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )

را با سدر و آب گرم مىشويند . بعد مقدارى زفت داغ كرده روى يك قطعه كرباس نو و آب‌نديده مىگسترانند و گرماگرم به سر وى مىچسبانند . چند روز كه گذشت زفت خودش جواب مىدهد يعنى لبه‌هاى آن ور مىآيد ، آن وقت چهار طرف زفت را به دست گرفته با يك حركت سريع از سر مريض مىكنند و سر او را تيغ مىزنند ، تا خون سياه از آن جارى شود . مجددا مقدارى گوجه له شده بر سر مريض مىمالند و سرش را مىبندند . اگر زخم كچلى خيلى عميق باشد هفت‌بار اين عمل تكرار مىشود كه به آن هفت كلاه مىگويند ، در غير اين صورت سه نوبت كافى است ( شكورزاده : 263 ) . در تهران رب نارنج و كشك و قره‌قوروت مىماليدند ، اگر خوب نمىشد ، زفت مىانداختند ، كه بايد سه تا هفت كلاه انداخته شود . زفت مايهء غليظ سياه و بدرنگى بود كه پس از نرم كردن با آتش بر پارچهء آب‌نديده‌اى كشيده روى زخم مىانداختند و هر پانزده روز يك‌بار آن را عوض مىكردند ( شهرى : 1 / 8 - 497 ) . براى زفت انداختن سر را اول بايد تراشيده و با آب گرم و كيسهء حمام بشويند ( همان : 2 / 694 ) . در اردكان براى تهيهء زفت جدو « 1 » ( صمغ درخت زردآلو ) و كتيرا يا مخلوط آرد جو و قره‌قوروت را در ظرفى مىپزند و از خمير آن به عنوان زفت استفاده مىكنند . همچنين اشنان را مىجوشانند و بر سر مىمالند ( طباطبايى : 703 ) . در دليجان پوست هندوانه را داغ كرده يا سوزانده به سر مىمالند و گياهى به نام تيغ كوره را سوزانده ، خاكستر آن را به سر مىمالند ( نوبان و ديگران : 236 ) . در سروستان با پيدا شدن علامت كچلى قدرى خاكشير سوزانده با رب مخلوط مىكنند و روى آن مىمالند ، اگر فايده نكرد ، بايد بچه را به حمام ببرند و سرش را حسابى شستشو بدهند ، بعد كمى عدس سوزانده و نرم و الك شده را در داخل سركه كرده به سر بچه بمالند . اگر اين معالجه هم مؤثر واقع نشد ، زفت مىاندازند ، براى آماده كردن زفت مقدارى زفت ، گل ارمنى و بيخ برنده را در سركه مىجوشانند تا زفت آب شود ، اين مخلوط را همان‌طور كه روى آتش است بايد با تكه چوبى خوب به هم زد تا مخلوط شود ، آن وقت آن را روى پارچه سفيد مانند كرباس پهن مىكنند و روى سر بچه كه تراشيده و با آب نارنج و نمك شستشو داده‌اند ، مىاندازند ، از يكى دو روز بعد هر روز مرتبا گل سرخ يا گل ارمنى مىخيسانند و روى پارچه زفت مىكشند تا بخار كچلى كم بشود . بعد از خوب شدن كچلى خود زفت وا مىدهد و كنده مىشود ، اين زمان از پنج تا پانزده روز است . در اين مدت بايد بچه را از خوردن چربى ، كلم ، بادنجان بازداشت و به مقدار زياد كاهو ، انار و آويشن

--> ( 1 ) . jodu